Strona główna  »  Artykuły  »  Controller - rola i zadania

Controller - rola i zadania

   
Paweł Świerkula

Controller - rola i zadania

Controlling pojawił się w Polsce stosunkowo niedawno, bo na początku lat dziewięćdziesiątych, przede wszystkim w polskich oddziałach firm zagranicznych. Początkowo zainteresowanie nim było bardzo niewielkie, natomiast od paru lat rozpowszechnia się on bardzo szybko.

Konsekwencją tego jest wzrastające zapotrzebowanie rynku pracy na zatrudnianie osób na stanowiskach controllerów. W związku z tym ważną wydaje się precyzyjna odpowiedź na pytanie czym właściwie controller powinien się zajmować, jaki jest jego zakres obowiązków, rola i zadania w organizacji. Znajomość tych informacji ułatwi określenie cech osobowych, zdolności i umiejętności jakie controller powinien posiadać, uświadomi zakres obowiązków i zadania jakim musi sprostać.

Rola controllera sprowadza się do implementacji oraz późniejszego nadzorowania bieżącego funkcjonowania systemu controllingu. Obowiązki controllera wynikają z oczekiwań wobec tego systemu oraz przypisywanych mu zadań. Podstawowe grupy zadań controllera zdefiniowane zostały w opracowanym przez Financial Executives Institute ?Katalogu zadań controllera?. Można tu wymienić:

  • planowanie - opracowywanie, realizacja i koordynacja planów w przedsiębiorstwie,
  • opracowywanie oraz interpretacja sprawozdań finansowych ? analiza i interpretacja wyników, porównywanie planu z wykonaniem,
  • ocena i doradztwo ? pomoc w realizacji funkcji kierowniczych,
  • sprawozdawczość na zewnątrz organizacji ? przygotowywanie informacji dla udziałowców, banków, agend państwowych,
  • nadzór nad realizacją zadań ? prowadzenie kontroli wewnętrznej,
  • analiza ekonomiczna ? ustalenie i interpretacja wyników ekonomicznych przedsiębiorstwa i ocena ich strony finansowej w celu kontroli kosztów i przychodów,
  • ujednolicanie informacji przepływających między centralą a jej oddziałami.

Należy zwrócić uwagę, że według powyższej, amerykańskiej koncepcji do zakresu aktywności controllera należy także rachunkowość finansowa uwzględniona w sprawozdawczości na zewnątrz organizacji. Natomiast według niemieckiej koncepcji główny nacisk położony jest na rachunkowość zarządczą, tworzoną dla potrzeb wewnętrznych (tzw. rachunkowość menedżerska).

Szczegółowy katalog zadań controllera według koncepcji niemieckiej przedstawił H. Vollmuth. Według niego do zadań i obowiązków controllera należy:

  • wprowadzenie i rozwinięcie podporządkowanego wynikom systemu planowania, kontroli i kierowania,
  • koordynacja i rozbudowa planowania operacyjnego i strategicznego,
  • ustalanie celów przedsiębiorstwa we współpracy z dyrekcją i z pracownikami na stanowiskach kierowniczych,
  • przeprowadzanie wraz z kierownikami kontroli,
  • stworzenie dla osób odpowiedzialnych za poszczególne ośrodki odpowiedzialności porównań wartości planowanych z uzyskanymi,
  • analiza odchyleń w celu wykrycia ich przyczyn,
  • prowadzenie wspólnie z kierownikami sterowania w przedsiębiorstwie,
  • wprowadzanie działań korygujących,
  • likwidowanie wspólnie z kierownikami słabych punktów przedsiębiorstwa,
  • zdobycie, opracowanie, zestawienie oraz prezentacja zewnętrznych i wewnętrznych danych dla wypracowania jak najtrafniejszych decyzji,
  • wprowadzenie wiarygodnej kalkulacji kosztów i zysków,
  • włączenie rachunku marż pokrycia,
  • budowa systemu sprawozdawczego dostosowanego do odbiorców,
  • sprawdzenie i poprawienie struktury i przebiegu organizacji zarządzania,
  • stosowanie zespołowego stylu zarządzania,
  • wprowadzenie instrumentów zarządzania,
  • inicjowanie i kontynuowanie procesu ciągłego nauczania w przedsiębiorstwie,
  • wprowadzenie we wszystkich sektorach odpowiedzialności myślenia podporządkowanego rentowności,
  • przeprowadzanie badań specjalistycznych np. analiza kupić-wyprodukować, analiza potencjału przedsiębiorstwa, itd.

Jak widać zakres obowiązków controllera jest bardzo szeroki. Jest to stanowisko ważne, związane z dużą odpowiedzialnością. Te czynniki tworzą dwa zasadnicze zbiory wymagań, które odnoszą się do cech osobowości controllera oraz jego przygotowania zawodowego. Wymagania dotyczące cech osobowości to zdolności analityczne, umiejętność przekonywania, gotowość do współpracy, umiejętność pracy grupowej, predyspozycje do kierowania ludźmi, inicjatywa i zaangażowanie oraz umiejętność przyjmowania różnych perspektyw postrzegania rzeczywistości. Z kolei wymagania dotyczące przygotowania zawodowego controllera obejmują znajomość koncepcji, instrumentów i technik ekonomiki przedsiębiorstwa. Niezbędna jest gruntowna wiedza o systemach rachunku kosztów, koncepcjach planowania i budżetowania, zagadnieniach bilansowania, rachunku inwestycyjnego i rachunku gospodarności. W pracy na tym stanowisku konieczna jest także wiedza informatyczna, związana z zastosowaniem techniki komputerowej. Controller powinien także posiadać umiejętność metodyczno-koncepcyjnego postępowania. Wzorcem controllera staje się więc osoba o otwartym umyśle, która potrafi dostrzec i zidentyfikować najważniejsze informacje, szybko i skutecznie je zanalizować oraz przedstawić je zainteresowanym podmiotom.

Można w tym miejscu przytoczyć słowa Manfreda Grotheera, które powinny przedstawiać nastawienie controllera do pracy:

Jestem otwartym na uczenie się, zdolnym do akceptacji i kompetentnym w komunikacji doradcą oraz partnerem menedżerów na polu problemów ekonomicznych dotyczących aktywności, gospodarności, ożywienia i dochodu.

Reasumując, trzeba podkreślić, że stanowisko controllera jest z jednej strony niezmiernie ciekawym wyzwaniem, ale z drugiej to szereg wymagań, znaczny zakres obowiązków. Obecnie controller postrzegany jest jako partner biznesowy, pełni w przedsiębiorstwie funkcje koordynacyjno-nadzorcze i wspierająco-doradcze. Jest powoływany do wyszukiwania dróg wiodących do celów określonych w strategii firmy. Controller nie jest przy tym odpowiedzialny za osiągany zysk ekonomiczny, ale zapewnia on odpowiednie instrumentarium umożliwiające nadzorowanie i sterowanie w procesie jego osiągania. Jest postrzegany jako doradca zarządu, a jego podstawowym zadaniem jest fachowa interpretacja liczb, relacji i związków o charakterze gospodarczym.

2000-11-15